Στο ελαιοτριβείο Καρυδίου η ανακήρυξη του Αγ. Ελισσαίου προστάτη των ελαιοπαραγωγών

 Ιστορικό του εμβληματικού ελαιοτριβείου  με  τις 12 τοξοτές καμάρες 

    Το  πολυκύμαντο   ιστορικό του Μεταβυζαντινου Ελαιοτριβειου  της  Μονής , το οποίο ταυτιστηκε πλεον με την ανακηρυξη σε αυτο  του Προφήτη Ελισσαιου  ως προστάτου των  ελαιοπαραγωγών,  εκδοθηκε απο τον ΣΕΔΗΚ και τον Δημο Αποκορωνου σε ειδικο   φυλλαδιο το οποιο διανεμηθηκε κατα την τελετη στους παρεβρισκομενους  χριστιανους. Το κειμενο του ιστορικού αυτου το οποιο αποτελει αποσπασμα απο υπο εκδοση βιβλιο του Επιστημονικου Συμβουλου του ΣΕΔΗΚ, Δρ. Νικου Μιχελακη , εχει ως εξης:

 Ιστορικό  του Μεταβυζαντινου Ελαιοτριβείου

της  Ιεράς Μονης  Αγ. Γεωργίου Καρυδίου Αποκορώνου 

 του Νίκου  Μιχελάκη* 

Δρ. Γεωπόνου  τ. Δ/ντη Ινστιτουτου Ελιάς Χανίων, Επιστημονικού Συμβουλου ΣΕΔΗΚ 

   Η Μονή Αγίου Γεωργίου στο Καρύδι Αποκορώνου, η οποία βρίσκεται  μεταξύ  Βάμμου  και  Βρυσών μέσα σε μια κατάφυτη από ελιές περιοχή, μέχρι το 1996 αποτελούσε Μετόχι της Μονής Αγίας Τριάδας των Τσαγκαρόλων του Ακρωτηρίου Χανίων

Οι  πρώτες πληροφορίες για τη Μονή υπάρχουν σε έγγραφα του 1600 τα οποία την αναφέρουν σαν ένα μικρό οικισμό με το όνομα Καρύδι, αλλά και στην Εκκλησιαστική Απογραφή του 1636  όποτε ο Πρεσβύτερος Γεωργιλάς Κλαδάς την δηλώνει ως Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου

    Σύμφωνα με  την παράδοση κατά την περίοδο της Τουρκικής κατοχής, ο μικρός οικισμός διαλύθηκε και ο ιερέας του οικισμού για να κρατήσει το Ναό υποχρεώθηκε να καταβάλλει μεγάλο φόρο στους κατακτητές. Ζήτησε τότε τη συνδρομή της Ι. Μονής Αγίας Τριάδος των Τζαγκαρόλων  η οποία αρχικά κατέβαλε τους φόρους και αργότερα περί τα 1720 απέκτησε τον ναό και τα κτήματα  του, ως Μετόχι  της.

    Το 1821 όταν ο Διοικητής Κρήτης Μουσταφά Ναϊλή Πασάς παρεχώρησε περισσότερες ελευθερίες για τους Χριστιανούς της Κρήτης και ιδιαίτερα για την Μονή Αγίας Τριάδος, ο τότε Ηγούμενος Ιωάσαφ Ροδούσης φρόντισε   για την εξαγορά και άλλων κτημάτων στην γύρω αρκετά εύφορη και με αρκετές βροχοπτώσεις  περιοχή,  η οποία ευνοούσε καλές εσοδείες ελαιολάδου. 

     Παράλληλα, η περιουσία του Μετοχιού αυξανόταν γρήγορα από δωρεές Χριστιανών αλλά και Τούρκων και κατά τον π. Δωρόθεο, σε κάποια εποχή είχε 3.600 ελαιόδεντρα, ζώα και αμπέλια και παρήγαγε 25 χιλιάδες οκάδες λάδι, τον χρόνο , ποσότητα που ήταν πολύ μεγαλύτερη από την παραγωγή του κεντρικού Μοναστηριού.

      Το Μετόχι απέκτησε έτσι σημαντικό κύρος και οικονομική δύναμη και το 1829 απέκτησε και   άδεια - ίσως την πρώτη στην Κρήτη - για την  ανέγερση ελαιοτριβείου για την επεξεργασία  του ελαιοκάρπου.

     Έτσι, κατασκευάστηκε  τότε το  ιδιαίτερα αξιόλογο και μοναδικό στην Κρήτη για την χαρακτηριστική τοπική αρχιτεκτονική του,  Ελαιοτριβείο με τις 12 τοξωτές καμάρες,  που είχε άμεσες καταβολές στην παράδοση της όψιμης Βενετοκρατίας.

  Το ελαιοτριβείο αυτό το οποίο εξυπηρετούσε και ελαιοπαραγωγούς της περιοχής,  βρίσκεται  στα δυτικά της εκκλησίας και αποπερατώθηκε, σύμφωνα με την κτητική επιγραφή του, το έτος 1863 δηλαδή 32 χρόνια μετά την άδεια, επί Ηγούμενου Γρηγορίου Παπαδοπετράκη με βάση σχέδια του Προηγούμενου Γεράσιμου Στρατηγάκη.

   Το όλο κτίσμα (Γιαπιτζόγλου, 2006) περιλάμβανε δύο χώρους. Από αυτούς ο δυτικός, που ήταν και ο κύριος λειτουργικός χώρος, είχε επίπεδη χωμάτινη στέγη , που στηριζόταν σε δώδεκα μεγάλες πέτρινες τοξωτές καμάρες.

Η ισχυρή κατασκευή των καμαρών αυτών σε συνδυασμό με την ύπαρξη εξωτερικής πέτρινης  σκάλας,  οδηγούν στην υπόθεση ότι η όλη κατασκευή προοριζόταν  να  στηρίξει  και άνω  όροφο, ο όποιος όμως τελικά δεν κατασκευάστηκε.

  Στο εσωτερικό του κυρίως χώρου βρίσκονταν τέσσερεις ελαιόμυλοι, από τους οποίους σήμερα σώζονται μόνο οι κτιστές βάσεις τους. Οι μυλόπετρες που  κινούνταν με ζωική δύναμη και πρέπει να ήταν δυο η περισσότερες ανά ελαιόμυλο, σήμερα  έχουν μετατοπιστεί η και αφαιρεθεί.

  Στον ανατολικό τοίχο βρισκόταν τζάκι με μεγάλη εξωτερική καπνοδόχο, απαραίτητο για το ζέσταμα νερού που χρησιμοποιούνταν για την υποβοήθηση της εξαγωγής του λαδιού κατά την διαδικασία της έκθλιψης, αλλά και για την θέρμανση των εργαζόμενων στο ελαιοτριβείο.

   Στο μέσον της ανατολικής πλευράς του κυρίου χώρου βρίσκεται ο  δεύτερος χώρος του ελαιοτριβείου ο όποιος επικοινωνούσε  με αυτόν και έφερε στέγη που στηριζόταν σε δυο τοξωτές καμάρες. Ο χώρος αυτός αποτελούσε τον “ λαδομαγατζέ” που χρησίμευε για αποθήκευση του λαδιού.

     Στα βόρεια του «λαδομαγατζέ» βρίσκεται άλλος ένας χώρος υψηλότερος από τους προηγούμενους, που κατασκευάστηκε μεταγενέστερα προφανώς για βοηθητική χρήση.

     Το ελαιοτριβείο είχε τρεις θύρες: Δυο στην ανατολική πλευρά, κατασκευασμένες από λαξευτή λιθοδομή και μια δευτερεύουσα στην δυτική πλευρά, που σήμερα είναι κτισμένη.

 Η μεγαλύτερη, στα βόρεια, ήταν η είσοδος και η μικρότερη, στα νότια η έξοδος.

     Ο φωτισμός του εσωτερικού χώρου γινόταν από παράθυρα που βρίσκονταν  μόνο στις τρεις πλευρές του: Δυο στα νότια, δυο στα ανατολικά και τέσσερα στη δυτική πλευρά του.   

   Το μεγάλο μέγεθος του ελαιοτριβείου αλλά και η ύπαρξη των τεσσάρων ελαιόμυλων, μοναδική περίπτωση στα ελαιοτριβεία της Κρήτης, μαρτυρούν τις τεράστιες ποσότητες ελαιοκάρπου, που συγκεντρωνόταν εδώ και κατά συνέπεια και την τεράστια παραγωγή λαδιού.

  Το 1905 ένα μέρος της περιουσίας άρχισε να δίδεται σε «μετοχάρηδες» οι οποίοι την εκμεταλλεύονταν.

   Το Μετόχι διαλύθηκε το 1923 και το μεγαλύτερο μέρος της περιουσίας του διανεμήθηκε από το Εφεδρικό Ταμείο στους εφέδρους του Μικρασιατικού και των Βαλκανικών πολέμων. 

Σήμερα το Μοναστήρι δεν έχει περιουσία.